మహాభారతంలో కృష్ణుడు

                          కృష్ణుడు.....విష్ణుమూర్తి అవతారాల్లో ఒక అవతారం.....చాలా ముఖ్యమైన అవతారం. ఎన్నో మహిమలు కలిగి.....ఎంతో మంది దుష్టులను సంహరించిన అవతార పురుషుడు. అలాగే చిలిపి చేష్టలతో గోపికల మనసులను దోచిన గోపీ వల్లభుడు....16వేల మందికి భర్త. ఇదీ మనకు బాగా సుపరిచితమైన కృష్ణుడు. అయితే కృష్ణుడులో మరో కోణం ఉందా?భాగవతంలో కనిపించే కృష్ణుడు....మహాభారతంలో కనిపించే కృష్ణుడు ఒకరేనా.......అన్నది పరిశీలించవలసిన అంశం. అంతే కాదు కృష్ణుడు జీవించిన విధానాన్ని కూడా గమనించవలసి ఉంటుంది.మహా భారత యుద్ధ సమయంలో అర్జునుడికి భగవద్గీతను బోధించి....మనుషులు జీవించవలసిన రీతిని బోధించిన కృష్ణుడు ఏ విధంగా జీవించాడో తెలుసుకోవాలి.

                                  మహాభారతం ఏ కొద్దో చదివిన వారికెవరికైనా మొదట వచ్చే సందేహం ఇదే. ఎందుకంటే భాగవతంలో కృష్ణుడు....భారతంలో కృష్ణుడు ఒకటి కాదు.భాగవతంలో కృష్ణుడు గోపీ వల్లభుడు.....ఎన్నో మహిమలు కలిగిన వాడు.కానీ భారతంలో కృష్ణుడు రాజనీతిజ్ఞత్వం కలిగిన మహాపురుషుడు....అందరిలాగే మానవుడు.మహాభారతంలో ఆది పర్వం సమాప్తమవుతుండగా వచ్చిన కృష్ణుడు చివర వరకు పాండవులకు అండగా ఉంటూ వారిని అనేక చిక్కులనుండి తప్పించిన రాజనీతికుశలుడు.పాండవులకు సహాయపడడంలో కూడా కృష్ణుడు ఎక్కడా తన మహిమలను వాడినట్టు కానీ మాయలు చేసినట్టు కానీ కనిపించదు.ఒకవేళ అలాంటివి ఏమైనా ఉంటే అవి కేవలం ఒకటి రెండు సందర్భాలు మాత్రమే కనిపిస్తాయి.

                                  మొట్టమొదటిసారిగా మహాభారతంలో ద్రౌపదీ స్వయవరంలో కృష్ణుడు ప్రస్తావన వస్తుంది. అక్కడ నుంచీ ఒక్క మహాప్రస్థాన పర్వం మినహాయించి కృష్ణుడు రాని పర్వం ఒక్కటి కూడా లేదని చెప్పవచ్చును. ధర్మరాజు జూదమాడి రాజ్యం పోగొట్టుకునే సంఘటన మాత్రం కృష్ణుడు అక్కడలేని సమయంలోనే జరుగుతుంది. ఉండి ఉంటే మహాభారతం మరోలా ఉండేదేమో... అలాగే పండ్రెండు సంవత్సరాల వనవాసంలో కృష్ణ...పాండవుల కలయిక తక్కువగానే ఉంటుంది. అయితే కృష్ణుడు మాత్రం వారి వెన్నెంటే ఉంటాడు. అవసరమైనప్పుడు వచ్చి సలహాలు...సంప్రతింపులు జరిపి పోతూ ఉంటాడు.ఇక విరాటపర్వంలో గోగ్రహణ సమయంలో పాండవులు, కౌరవులను కొట్టి తరిమి వేసే ఘట్టం మినహాయించి,కృష్ణుని సహాయం లేకుండా పాండవులు సాధించిన ఘనకార్యమేదీ లేదు.

                              మహాభారతంలో దర్శనమిచ్చే కృష్ణుడు హరివంశపురాణంలోనూ, భాగవతాల్లోనూ కానవచ్చే కృష్ణుని కంటే పూర్తిగా భిన్నుడు. మహాభారతంలో కృష్ణుడు పెద్దవయస్పులో ద్వారకావాసుడైన మీదట వస్తాడు. కృష్ణుని భార్యలలో ఒక్క సత్యభామ మాత్రమే ఇందులో ప్రముఖంగా కనిపిస్తుంది.రుక్మిణి పేరు ఒకటి రెండు పర్యాయాలు మాత్రమే వస్తుంది. మహాభారతంలో వర్ణితుడైన కృష్ణునిలో ఎక్కడా కూడా అతని గోపీ వల్లభత్వపు జాడే లేదు. ఆ కాలంలో క్షత్రియరాజులందరి సంపత్తిలోనూ గోధనం కలిసి ఉంటుండేది. రాజుకు స్వంత గోప బృందం కూడా ఉంటూ ఉండేది. విరాట రాజుకు కూడా ఇలా ఉందని హహాభారతంలో మనకు కానవస్తుంది. అలాగే ఆ కాలపు ఆచారాన్ని అనుసరించి కృష్ణుడు చాలా మంది స్త్రీలను జయించి తీసుకుని వస్తాడు.కృష్ణార్జునుల సంభాషణలలో ఈ విషయం స్పష్టంగా అవగతమౌతుంది. కానీ ఎలాగైతే అర్జునుడు అనేక మంది స్త్రీలను జయించి స్త్రీలంపటుడు కాడో.....అలాగే కృష్ణుడు కూడా స్త్రీలంపటుడు కాడు.మహాభారతం ప్రకారం ఆ రోజుల్లో రకరకాల స్త్రీలను జయించి తీసుకొనిరావడం ప్రేమద్యోతకం కంటే రాజనీతిలో ఒక భాగంగానే పరిగణించబడవలసి ఉంటుంది.

                              కృష్ణునికి పాండవులతో గల సంబంధాన్ని గురించి ఆలోచించేటప్పుడు ఆయన సమగ్రజీవితాన్ని గురించి ఆలోచించవలసిన అవసరం ఉంది.భగవద్గీతలో ''నమేపార్థాస్తి కర్తవ్యం త్రిషులోకేషు కించన''అని చెప్పే కృష్ణుని జీవితంలో చాలా కార్యాలు జరుగుతాయి.అందులో నీతి పరాయణత్వం కూడా ఉంటుంది. కొన్ని కులానికి సంబంధించినవి, కొన్ని ఆనాటి క్షత్రియవర్గ విషయకమయినవి, మరికొన్ని కేవలం స్వపరమైనవి.వాటిల్లో కంసవధ స్వపరమైనది అయితే.....జరాసంధుని చంపించడం,ధర్మజుని చేత రాజసూయయీగం చేయించడం వంటివి కులానికి, క్షత్రియపర అంశాలకి సంబంధించినటువంటివి. ప్రతీక్షణం జాగురూకుడుగా ఉండి యాదవులలో దెబ్బలాటలు జరగకుండా చూసుకుంటూ...వారందరినీ ఒకేతాటిపై నడిపించడం కూడా కృష్ణుడి విధుల్లో ఒకటిగా కనిపిస్తుంది. కేవలం దీని కోసమే తన అన్నయైన బలరామునికి పట్టం కట్టి తాను వెనుకనుండి అన్నీ నడిపిస్తాడని కూడా అనిపిస్తుంది. జరాసంధ వధ పని యాదవ వంశానికి ఎంతగా సంబంధించినదో అంతగానూ సమస్త రాజవంశాలను ఒకతాటిపై నడిపే ఏర్పాటుచేసే ఆయన కృషికి నిదర్శనం కూడా.

                                    మొత్తం చరిత్రలో కృష్ణునికి వ్యక్తిగతమైన లాభం జరిగినట్లు కనబడదు. కృష్ణుడు జరిపించిన రాజనీతి అంతా వంశం కొరకు, రాజకీయ సంబంధాల కొరుకు మాత్రమే. అయితే కృష్ణునికి తన స్వంత ఆకాంక్ష లేదా అని మనకు అనిపిస్తుంది. కృష్ణుని భగవంతుడిగా చూస్తే......దేవుడికి కోరికలు ఏమిటి...దుష్ట శిక్షణ, శిష్ట రక్షణ ఆయన పని సర్దిచెప్పుకోవచ్చును. కానీ మహాభారతంలో కృష్ణుడు మహాపురుఫుడిగా కనిపిస్తున్నాడు కదా అలాంటప్పుడు ఆయనకు ఏదో ఒక కాంక్ష ఉండి తీరాలి కదా అని ఆలోచించాల్సి వస్తుంది.శూర వీర పరాక్రముడై ఉండి కూడా అర్జుని వలె తమ్ముడు కావడం మూలాన రాజు కాలేకపోయాడు.రాజయితే కాలేకపోయాడు కానీ కృష్ణుని మనస్పులో ఏదో గొప్ప కోరిక ఉండేదని మాత్రం అనిపిస్తుంది. మహాభారతాన్ని తరచి చూస్తే అది వాసుదేవుడు కావడం అనిపిస్తుంది.వాసుదేవడం కావడం అంటే సరియైన అర్థం మహాభారతంలో ఇవ్వబడలేదు కానీ అదొక గొప్ప విషయంగా కనిపిస్తుంది.కృష్ణుడు తండ్రి వసుదేవుడు కాబట్టి కృష్ణుడు వాసుదేవుడు అవుతాడు కదా అని సందేహం వస్తుంది. కేవలం అదేనా అని అనుమానం కలుగుతుంది. కానీ అలాయితే వసుదేవుడి కుమారులు అందరూ వాసుదేవులు అవుతారు.అప్పుడు కృష్ణుడు గొప్పతనం చూపించుకోవడం ఎలా అవుతుంది. కాబట్టి అది కాదు. మహాభారతాన్ని పరిశీలిస్తే ఈ వసుదేవత్వం కోసం కృష్ణుడితో పాటుమరో ఇద్దరూ పోటీ పడినట్లుగా కనిపిస్తుంది. ఒకరు జరాసంధుడు అయితే మరొకరు శిశుపాలుడు. భీముడు జరాసంధుణ్ణి చంపుతాడు. యుధిష్టరుని రాజసూయయాగంలో కృష్ణునికి అగ్రతాంబూలం లభిస్తుంది. అందు నిమిత్తమైన శిశుపాలవధ కూడా జరుగుతుంది. దీంతో కృష్ణుడు దేనినైతే సంపాదించాలని కష్టబడ్డాడో అది నెరవేరుతుంది. పాండవులు ఇంద్రప్రస్థంలో విజయులై చక్రవర్తి పదవిని అధిస్టిస్తారు. కృష్ణుడు, పాండవుల జీవితంలో ఈ ఘట్టం మహోన్నతమైనది. కృష్ణుడికి అయితే కుటుంబపరమైన, సమాజపరమైన, వ్యక్తిపరమైన, మహత్వాకాంక్షలన్నీ నెరవేరుతాయి.

                                       ఇంతవరకు బాగానే ఉంటుంది. కానీ ఈ కృష్ణుడి ప్రయాస అంతా పాండవుల తెలివితక్కవతనం వల్ల నాశనం అవుతుంది.కౌరవులతో జూదంలో ఓడిపోయిన పాండవులు రాజ్యాన్నీ, సర్వస్వాన్ని పోగొట్టుకుంటారు.శ్రీకృష్ణుని లక్ష్యాలు చాలా వ్యాపకమైనవి అయినప్పటికీ అవి పాండవుల సుఖదు:ఖాలతో ముడిపడి ఉంటాయి. పాండవులు సుప్రతిష్టులై ఉండడం కృష్ణునికి చాలా ముఖ్యం. పాండవులు ఓడిపోవడంతో కృష్ణుని వాసుదేవత్వం స్థిరపడిపోతుంది,అతని గొప్పతనం నిలిచిపోతుంది.కానీమిగిలినదంతా తుడిచిపెట్టుకుపోతుంది.పాండవులు రాజ్యం పోగొట్టుకోవడంతో క్షత్రియవంశాల మధ్య నెలకొని ఉన్న సంబంధబాంధవ్యాలు మట్టికలిసిపోతాయి. కృష్ణుని మిత్రప్రేమ ఒక్కటే నిలిచిపోయింది. కృష్ణుడికి, పాండవులకి మధ్య ఉన్నది రాజనీతిజ్ఞత్వం ఒక్కటే కాదు.అవాజ్యమైన ప్రేమ అని నిరూపింపబడుతుంది ఈ కాలంలో. పాండవుల వనవాసకాలంలో కంటికిరెప్పలా వాళ్ళని కాపాడుతుంటాడు కృష్ణుడు. వారు వనవాసం నుంచి తిరిగి వచ్చాక యుద్ధాన్ని నివారించడానికీ, సంధి చేయడానికి తన యావచ్ఛక్తిని వినియోగిస్తాడు. పరాకాష్ట వరకు వెళతాడు. చివరకు కర్ణుడిని కూడా ప్రలోభానికి గురిచేయడానికి ప్రయత్నిస్తాడు. అయితే ఆ ప్రయత్నాలు అన్నీ నిష్ఫలమౌతాయి. చివరకు పాండవుల వెన్నుదన్నుగా నిలబడి యుద్ధం చేయిస్తాడు. వారి రాజ్యం వారికి అప్పగిస్తాడు. దీనివల్ల కృష్ణుడికి ఒరిగేదేమీ ఉండదు. కొన్ని విషయాల్లో అయితే హానే జరుగుతుంది. అయినప్పటికీ యుద్ధాన్ని తన కర్తవ్యంగా భావిస్తాడు.ముఖ్యంగా కృష్ణుని మనోగతం అంతా కర్మ సిద్ధాంతం మీద ఆధారపడి ఉంటుంది. ''యస్త్విన్ద్రియాణి మనసా'' అని భగవద్గీతలో తానే చెప్పినట్టుగా జ్ఞనేంద్రియాలను మనస్సు ద్వారా నిగ్రహించి కర్మేంద్రియాల ద్వారా అసక్త భావంతో కర్మయోగాన్ని ప్రారంభించడమే మానవునికి అత్యంత విశిష్టమైనది ఆయన ధృడ అభిప్రాయం. పైగా కృష్ణుడు దృష్టిలో ఇదొక మిత్రకార్యం. ముఖ్యంగా కృష్ణుడు, అర్జునుడి మధ్య ఉన్న ప్రేమ అనన్యమైనది. కృష్ణార్జునుల శరీరాలు వేరైనా ఆత్మ ఒక్కటే. ఒకరు మనసులో ఉన్నది ఒకరు తెలుసుకోగలిగేంత అనుబంధం వారిద్దరి మధ్యా ఉంటుంది. కృష్ణుడు జీవితపర్యంతం అర్జునుడిని ప్రేమించినంతగా మరెవరినీ ప్రేమించడు.

                                          మహాభారతంలో కృష్ణుడు తన అసాధారణ పరాక్రమాలతో అందరికీ రాజ్యాలు సంక్రమింపజేస్తాడు. ఇలాంటి పాత్రే మహాభారతంలో మరొకటి ఉంటుంది. అది భీష్ముడు. అయితే ఇక్కడ భీష్ముడు భోగరహితుడుగా ఉంటాయి. కానీ కృష్ణుడు సిరిసంపదలతో అన్నీ అనుభవిస్తాడు. భీష్ముడు కొంతవరకు అధికారం అనుభవిస్తాడు కానీ కృష్ణుడి భోగం అధికార రహితమైనది.ఒకరు అన్నీ త్యాగం చేసి కొంచెం అధికారం అనుభవిస్తే...మరొకరు సర్వం అనుభవిస్తూ కూడా నిర్లిప్తుడుగా ఉంటాడు. మహాభారతంలో ప్రతీ ఒక్కరూ ఏదో ఒక సందర్భంలో ఎక్కడో ఒక చోట ఏడ్చినట్లో, బాధపడినట్లో కనిపిస్తుంది. కృష్ణుడు మాత్రం ఎక్కడా ఏ సందర్భంలోనూ కంటతడిపెట్టడు. నిష్కామంగా ఉంటాడు. ఎంతగా అంటే అప్పుడప్పుడు కఠోరుడుగా అనిపించేటంతగా. ఈ కాణంగానే మహాభారతంలో కృష్ణుడు పట్టులోనికి రాడు. అసాధారణ వ్యక్తిగా కనిపిస్తాడు. బాధ, ప్రేమ, ఆనందం అన్నీ అనుభవిస్తాడు. కానీ వాటిలో లిప్తుడు కాకుండా ఉంటాడు. ''సహనౌ భునక్తు సహవీర్యం కరవావహై'' అన్నట్టు గా ఉంటాడు. ''ఇన్ద్రియస్యేన్ద్రియస్యార్థే'' అన్నట్టుగా రాగద్వేషాలకు లోబడకుండా కర్మయోగిగా నిలిచిపోతాడు. ఆయన భగవద్గీతను కేవలం గానం చేయడమే కాదు....దాని ప్రకారం జీవిస్తాడు కూడా.